۲۶ آبان ۱۳۹۶

Header ad
Header ad

کاروانسرای مشیرالملک

کاروانسرای مشیرالملک

كاروانسراي مشيرالملك (دژ برازجان) یکی از آثار باستانی دوره قاجاریه در شهرستان دشتستان، استان بوشهر در ضلع شرقي ميدان مركزي شهر برازجان قرار دارد. اين كاروانسرا در سال ۱۲۵۰ شمسي به فرمان حاج ميرزا ابوالحسن خان مشيرالملك با هزينه‌اي معادل ۴۰ هزارتومان ساخته شد.
معمار اين ساختمان حاج محمد رحيم شيرازي سازنده پل مشير و كاروانسراي دالكي است كه به طرز ماهرانه‌اي اقدام به ساخت اين بنا به سبك معماري زنديه كرده است.

کاروانسرای مشیرالملک

عمده مصالح تشكيل دهنده اين كاروانسرا سنگ، گچ و ساروج است و در كف آن از تخته سنگ‌هاي بزرگ تراشيده شده، استفاده شده است.
بام كاروانسراي مشيرالملك نيز با سنگ پهن تراشيده شده مفروش شده بود كه به هنگام بارندگي آب باران بوسيله ناودان‌هاي سنگي كه به طرز جالبي تعبيه شده بودند به بيرون از كاروانسرا هدايت مي‌شد.

کاروانسرای مشیرالملک

بادگیرهای کاروانسرای مشیرالملک (دژ) برازجان جهت خنک کردن اتاقک های کاروانسرا بر بالای بام ساختمان تعبیه شده بود تا در تابستان گرم و سوزان برازجان بادهای گرم سوزان (که در گویش محلی به آن تش باد به معنای باد آتشین میگویند) را به باد و نسیم خنک تبدیل کرده و هوای درون اتاقک ها خنک و قابل تحمل شود.

دژ برازجان

در ديوار ضلع غربي كاروانسرا درب ورودي بسيار بزرگي از جنس چوب قرار دارد كه راه ورودي اصلي به حياط كاروانسرا بوده است.
در همين ضلع طبقه دوم كاروانسرا وجود دارد كه به شاه‌نشين معروف است. در جلوي شاه‌نشين يك تراس نسبتاً وسيع رو به خارج وجود دارد.
در دو طرف اين شاه‌نشين راه پله هايي وجود دارد كه پشت بام كاروانسرا را به محوطه ديگري كه اندرون كاروانسرا و مخصوص زنان و كودكان بوده است وصل مي‌شود.
اين بنا مثل ساير كاروانسرا‌هاي ديگر داراي ۴ برج مرتفع است. مساحت كل بنا ۷۰۰۰ متر مربع با زير بنايي در حدود ۴۲۰۰ متر مربع مي‌باشد.

دژ برازجان

كاروانسراي مشيرالملك مجموعاً داراي ۶۸ باب اتاق و حجره بوده كه به دليل تغيير كاربري آن در دوره‌هاي بعدي تعداد اتاق‌ها كم يا زياد شده‌اند.
از اين بنا تا سال ۱۳۰۰ شمسي به عنوان كاروانسرا استفاده مي‌شد كه به دليل واقع شدن شهر برازجان بر سر راه تجارتي شيراز به بوشهر مكاني مناسب جهت استراحت كاروانيان بوده است.

از سال ۱۳۰۰ شمسي كه قشون نظامي به برازجان وارد شد اين كاروانسرا محل مناسبي براي استقرار نظاميان شناخته شد.
از سال ۱۳۳۵ با تغييرات و تعميراتي، اين بنا در اختيار شهرباني قرار گرفت كه از آن به عنوان زندان استفاده مي‌شد. به همين دليل به دژ برازجان معروف شد.
این دژ در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. دژ دارای سنگرهای دیدبانی می‌باشد که در مرکز شهر و برای مقابله دشمنان به شهر ساخته شده بود.
مهندس مهدی بازرگان، شمس الدین امیر علایی، احمد انهاری، دکتر یدالله سحابی، دکتر سید محمد مهدی جعفری، علی محمد عموئی و ده ها نفر دیگر از جمله افرادی هستند که در این دژ، زندانی بوده‌اند.

عکس قدیمی دژ برازجان

لرد کروزن سیاستمدار و مورخ انگلیسی که زمانی سراسر ایران را در نوردیده وبنا به گفته خود اکثر کاروانسراهای ایران را از نزدیک تماشا کرده بود، درباره استحکام وعظمت کاروانسرای برازجان نیز اظهار نظر کرده ودرباره آن چنین می نویسد: « در میان تمام آنهایی که من دیده بودم این کاروانسرا بهتر ساخته شده بود و بهتر هم مانده بود.

اين بنا سال ۱۳۷۷ با پيگيري‌هاي مكرر مديريت ميراث فرهنگي بوشهر به دليل اهميت و ارزش آن تخليه شد و در جهت كاربري فرهنگي و هنري اين اثر تاريخي مرمت‌هاي لازم روي آن صورت گرفت.
كاروانسراي مشيرالملك در سال ۱۳۶۲ به شماره ۱۶۳۸ در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيد.

منبع نوشته:بیتوته، ویکی پدیا، وبلاگ برازجان سیتی

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *